Zwangerschapsdiabetes

Hoe ontstaat zwangerschapsdiabetes?

Tijdens de zwangerschap treden diverse veranderingen op die de bloedglucosespiegel beïnvloeden, zoals de glucosetoevoer naar de baby en het minder gevoelig zijn van de organen voor de werking van insuline. Dat gebeurt onder invloed van de hormonen, die tijdens de zwangerschap worden aangemaakt. Deze hormonen remmen de werking van insuline af en hierdoor stijgt de bloedglucosewaarde. Insuline is een hormoon dat ervoor zorgt dat glucose (suiker) vanuit het bloed in de lichaamscellen wordt opgenomen. Glucose dient als brandstof voor de cellen. Tijdens een normale zwangerschap vangt het lichaam de verminderde werking van insuline op doordat de alvleesklier (pancreas) meer insuline gaat aanmaken. Zwangerschapsdiabetes ontstaat dus als de alvleesklier niet in staat is om voldoende insuline aan te maken. Uw bloedglucosewaarden zullen hierdoor stijgen.

Risicogroepen voor het krijgen van zwangerschapsdiabetes 

U heeft een verhoogde kans op zwangerschapsdiabetes wanneer:

  • u eerstegraads verwant bent aan mensen met diabetes (moeder, vader, broer of zus met diabetes);
  • u reeds eerder zwangerschapsdiabetes heeft gehad;
  • u eerder een kind heeft gekregen met een geboortegewicht van 4 kilogram of meer;
  • er een baby in de baarmoeder gestorven is (intra-uteriene vruchtdood);
  • er bij u teveel vruchtwater in de baarmoeder aanwezig is (polyhydramnion);
  • u last heeft van overgewicht. 

Veelal verloopt zwangerschapsdiabetes zonder klachten. Daarom is controle door de verloskundige, huisarts of gynae-coloog belangrijk. Zeker wanneer u een verhoogde kans op zwangerschapsdiabetes heeft.

Onderzoeken  

Voorheen werd er vaak een urinetest uitgevoerd om zwangerschapsdiabetes vast te stellen. Dit wordt echter niet meer gedaan, omdat deze methode niet betrouwbaar blijkt te zijn. Bij een normale zwangerschap kan namelijk ook glucose in de urine voorkomen. Welke onderzoeken zijn wél betrouwbaar en worden dus nog wél uitgevoerd?

GTT (Glucose Tolerantie Test)
Omdat dit onderzoek belastend is voor de patiënt wordt dit onderzoek alleen gedaan bij de risicogroepen. Hiermee worden wel de meest betrouwbare resultaten verkregen. Voorafgaand aan het onderzoek moet u drie dagen koolhydraatrijke voeding eten. Op de vierde dag 4 wordt er in nuchtere toestand bloed afgenomen. Daarna moet u een bepaalde hoeveelheid suikerwater drinken. Vervolgens wordt er twee uur lang om het half uur bloed afgenomen om aan de hand van uw bloedglucosewaarden vast te stellen hoe het lichaam reageert op het suikerwater. 

Eenvoudige screeningtest
Tussen de 24e en 28e week van de zwangerschap krijgt u 50 gram glucose te drinken. Vervolgens wordt na een uur wordt uw bloedglucose gemeten. Bij een waarde boven de 7.8 mmol/L heeft u een verhoogde kans op het bestaan van zwangerschapsdiabetes en dient u een GTT te ondergaan.

Testen van de nuchtere bloedglucosewaarde
De nuchtere bloedglucosewaarde moet lager zijn dan 5.5 mmol/L. De bloedglucosewaarde na de maaltijd moet lager zijn dan 7.0 mmol/L. De diagnose ‘ zwangerschapsdiabetes’ wordt gesteld als de nuchtere bloedglucosewaarde boven de 7.0 mmol/L is en/of de bloedglucosewaarde na de maaltijd hoger is dan 11.0 mmol/L. Een GTT is in dit geval niet meer nodig.

Dagcurve bijhouden
Ook aan de hand van een dagcurve met behulp van een bloedglucosemeter kan op basis van te hoge bloedglucose-waarden de diagnose zwangerschapsdiabetes worden gesteld.

Complicaties

Zwangerschapsdiabetes ontwikkelt zich pas na week 20 van de zwangerschap. Omdat aanlegstoornissen bij het kind zich ontwikkelen in de eerste 6 weken van de zwangerschap, is een verhoogde kans op aangeboren afwijkingen als gevolg van zwangerschapsdiabetes niet aanwezig. Complicaties die wél kunnen optreden zijn:

Macrosomie (baby met een hoog geboortegewicht)
Macrosomie is een van de meest voorkomende complicaties bij vrouwen met (zwangerschaps)diabetes. Het wordt veroorzaakt door een grote hoeveelheid onderhuids vet. De kinderen zijn vaak niet alleen dik, maar ook lang. De oorzaken zijn nog voor een groot deel onverklaarbaar maar wel spelen de insulineproductie van de baby, het gewicht van de moeder en schommelingen in de bloedglucosewaarden een rol. Daarom zal de groeiontwikkeling van de ongeboren baby door de gynaecoloog regelmatig worden gecontroleerd.

Premature baring (voortijdige geboorte)
Voortijdige geboorte komt vooral voor bij baby’s met een hoog geboortegewicht, oftewel macrosomie en hydramnion (overmatige hoeveelheid vruchtwater). Hydramnion is meestal te voorkomen door een goede regulatie van uw bloed-glucosewaarden.

Plotselinge intra-uteriene vruchtdood (sterfte van het kind in de baarmoeder)
Vaak betreffen dit forse kinderen bij een zwangerschap van meer dan 35 weken. Bij een goede regulatie van de bloed-glucosewaarden komt dit niet veel voor.

Alle complicaties kunnen door middel van een goede controle en bloedglucoseregulatie tot een minimum beperkt worden. Wanneer iemand met zwangerschapsdiabetes niet wordt behandeld is de kans op sterfte van de baby, kort vóór of na de geboorte, tweemaal zo groot als bij een reguliere zwangerschap.

Behandeling

Wanneer bij u de diagnose zwangerschapsdiabetes is gesteld, bestaan er de volgende behandelmethoden:

  • Gezonde voeding en een betere verdeling van de voeding over de dag. In plaats van drie grote
    maaltijden is het beter om zes kleinere maaltijden te nemen en deze te spreiden over de hele dag.
  • Voldoende lichaamsbeweging.
  • Controleren van uw bloedglucosewaarden.
  • Het toedienen van insuline-injecties als blijkt dat ondanks gezonde voeding uw bloedglucosewaarden te hoog blijven.

Meestal wordt er geen gebruik gemaakt van tabletten om de bloedglucosewaarden te laten dalen, omdat dit mogelijk de placenta aantast en er weinig bekend is over de invloed hiervan op de ontwikkeling van de baby. Vraag uw behandelaar om advies.

De bevalling 

Wanneer u diabetes heeft zal de bevalling bijna altijd plaatsvinden in het ziekenhuis. In principe zal een spontane bevalling worden afgewacht, maar meestal is er de voorkeur om de bevalling rond de 38e week van de zwangerschap kunstmatig in te leiden. Dit is afhankelijk van het verloop van de zwangerschap en het advies van de gynaecoloog en/of de internist. Als er een baby met een geboortegewicht van meer dan 4.500 gram wordt verwacht zal er in de meeste gevallen voor een keizersnede worden gekozen.

Na de bevalling

Na de geboorte zal bij de baby de eerste 24 uur regelmatig de bloedglucosewaarden worden gecontroleerd. Dit om te controleren of de baby geen verlaagde bloedglucosespiegel (hypoglycaemie) heeft. Hypoglycaemie is de meest voorkomende complicatie bij een pasgeboren baby. Door het wegvallen van de glucosetoevoer van de moeder, zal de baby namelijk nog veel insuline aan blijven maken. Dit komt doordat de alvleesklier (die de insuline produceert) van de baby dit gewend is en de insulineproductie dus niet gelijk na de bevalling daalt. Verschijnselen bij de baby kunnen zijn: trillen en ondertemperatuur. Ook kan de baby wat prikkelbaar zijn. 

Een eventuele behandeling met insuline tijdens uw zwangerschap kan na de bevlling over het algemeen gestaakt worden. In elk geval zal er a ongeveer 6 weken een controle plaatsvinden van uw bloedglucosewaarden. Bij circa 5 tot 6% van de patiënten met zwangerschapsdiabetes blijkt er na de bevalling sprake te zijn van een gestoorde glucose-tolerantie of diabetes type 2.

Heeft iemand zwangerschapsdiabetes gehad dan:

  • Is de kans om op latere leeftijd diabetes type 2 te krijgen ongeveer 30% tot 50%.
  • Is een controle van uw bloedglucose om de 3 jaar bij de huisarts noodzakelijk.
  • Kan het risico op het krijgen van diabetes type 2 op latere leeftijd worden verlaagd door een juist gewicht, gezonde voeding en voldoende lichaamsbeweging.

Misschien is deze informatie over zwangerschapsdiabetes erg confronterend. Vergeet dan niet dat ook bij vrouwen met zwangerschapsdiabetes de meeste baby’s gezond worden geboren. Dit komt voornamelijk door goede medische begeleiding en de mogelijkheden tot zelfcontrole en zelfregulatie. Hierdoor wordt de kans op complicaties aanzienlijk verkleind. Geniet dus hoe dan ook met volle teugen van uw (voorgenomen) zwangerschap!